13 Nisan 2018 Cuma

Lakırtıdan öte, Zırvadan beri

“Başlangıcı olan her şeyin bir sonu vardır.” 

Çıplak gözleriyle gökyüzündeki yıldızlara bakan ilk insanlar da, yörüngeye yerleştirdikleri uzay teleskoplarıyla evreni inceleyen bilim adamları da aynı sonuca vardılar. Evrenin günleri sayılıydı. Belki bizim anladığımız anlamda günler, yıllar, yüzyıllar sonra değil ama yeterince uzun bir zaman geçtikten sonra evrenimiz de ışık olmayacak. 

Evrenin sonunun nasıl geleceğiyle ilgili farklı teoriler var. Çekim kuvveti tüm maddeyi tek bir kara delikte toplayabilir. Genişleme hızı artarak büyük yırtığı meydana getirir ve molekülleri bir arada tutan bağlar kopabilir. Ya da genişleme hızlanmasa da, sonsuza kadar devam ederek en yakın ışık kaynağını bile görünemeyecek kadar uzaklara taşıyabilir. Nasıl olacağını kesin olarak bilemiyoruz ama sonun devamında ne olacağını biliyoruz. 

Karanlık. 


Bunu aklınızda tutun, evrenin sonundaki gibi olamasa da, biz de yazımızın sonunda karanlığa döneceğiz. 

Çok uzak gelecekten, yakın geçmişe dönelim. İki bin dört yüz yıl önce, Yunan filozof Platon Mağara Alegorisi’ni ortaya atmıştır. Örneğine göre bazı insanlar bir mağarada zincirli haldedirler. Görüş alanları duvarların ötesine kapalıdır. Mağaranın girişinden içeriye ışık süzülür, duvarlarda gölgeler dans eder. Zincirli insanlar gördükleri gölge oyunlarını gerçeklik sanmaktadırlar. Günün birinde, duvar izleyenlerden biri zincirlerini kırar ve mağaranın dışına çıkar. Farklı bir gerçeklikle karşılaşır. Önceden bildiğini yalanlayan bir gerçeklik. Mağaraya döner, arkadaşlarına gördüklerinden, gerçeklerden bahseder. Kimse inanmaz ona. Kimse duvardaki gölge oyunlardan öte bir gerçeklik olduğuna inanmaz. 

Platon bu örnekten yola çıkarak iki faklı dünya olduğunu, bedenin nesneler dünyasına, zihninse bunun ötesine ait olduğunu açıklamaya çalışır ama bizim için gerçekliğin sorgulanabilmesi açısından bu örnek yeterlidir. 

Biz çevreyi nasıl algılarız? Dokunarak, koklayarak, işiterek, tadarak ve görerek. Evet duyularımızdan bahsediyorum. Beş duyu organından beyine giden sinyaller bizim gerçeklik algılımız oluşturur. 

Peki duyularımıza ne kadar güvenebiliriz?

Bir televizyon programında görmüştüm, gözleri bağlanmış yarışmacılar önlerindeki nesnelere dokunarak, dokunduklarının ne olduğunu tahmin etmeye çalışıyorlardı. Fare ölüsünü, yumuşak güzel bir pelüş oyuncaktan ayırmak gerçekten zor olurdu. Sadece duyarak dijital kayıtla, gerçek kuş sesini ayırt edebileceğini iddia eden var mı? Peki, yiyecekler dışında tadını alarak nesneleri tanımlayan biri var mı? Aramızda eğitimli bir tazı olmadığına göre koklayarak çevresini tanımlayacak  kimsenin olmadığını var sayıyorum. 

Geriye kaldı, görme duyumuz. Gözlerimizi diğer duyu organlarının toplamından bile daha fazla kullanıyoruz. Dilimize de yansınmıştır bu. “Görmeden inanmam” deriz. Bir kuşun fotoğrafıyla, kuşun kendisini karıştırmayız. Ya da ölü bir fareyi pelüş oyuncak olarak algılamayız. İnsanları birbirinden ayırt etmede koklamadan çok daha fazla işe yarar. Demek istediğimi anladınız. Evet, görme duyumuzun yanıldığı durumlar da vardır. Bazı ilizyonlar, kandırmaya yönelik hazırlanmış tuzaklar... Günlük hayatta bize bir şey ifade etmeyen algı oyunlarından ötesi değillerdir.

Görme, kesinlikle en güvenilir duyumuzdur. Bu yüzden en büyük yanılgımızın kaynağı olmaya adaydır. Buraya da tekrar döneceğiz ama şimdi çok daha somut bir örneği incelemenin zamanı geldi. 

Tarihin en ünlü bestecilerinden biri, Ludwig von Beethoven’dır. Kendisi müzikle ilgili olmayanlarca sağır olmasıyla bilinir. 


İşitme engeli doğuştan değildi. Otuzlu yaşlarının başında başladı ve görece ağır ilerledi. Beethoven işitme duyusunu  kaybederken, müziğine devam ediyordu. Zirve noktası sayılan 9. Senfoni’ye başladığında bizim bildiğimiz anlamıyla tamamen sağırdı. Bizim bildiğimiz anlamda diyorum çünkü dişlerinin arasına aldığı metal bir alet sayesinde enstrümandan gelen titreşimleri hissedip, bir anlamda çıkan sesi duyabiliyordu. Beethoven sağırdı ama çevresine sağırdı. Kendisine değil. 

9. Senfoni’nin muhteşemliği yılların deneyiminden mi kaynaklanıyordu yoksa sağırlıktan mı? Bu sorunun kesin bir cevabını veremeyiz. Zaten mühim de değil. Bu sorunun soruluyor olabilmesi bile bizi bir noktaya getirmek için yeterli. Az önce soyut olarak anlatmaya çalıştığımız, “duyulara güvenemeyiz” önermesinin tarihe geçmiş bir örneği gibidir Beethoven. 

“Sağır” olarak tanımladığımız birinin tarihin en önemli bestelerinden birine imza atması, en az Platon’un Mağara Alegorisi kadar gerçekliğimizi sarsacak bir olaydır. Zaten sanat tam olarak bu değil mi? Zihinsel dünyadan, fiziksel dünyaya düşen bir parça. Bazen meteor kadar sert ve yıkıcı, bazen kar tanesi gibi yumuşak ve örtücü. 

Bir hikaye okumuştum, olay Antik Yunan Medeniyeti’nde, belki de biraz daha öncesinde geçiyordu. Şehrin hakiminin kızı, sıradan bir askere aşık olmuş. Ayın en parlak halini aldığı gecelerde, şehrin dışında bir tepede buluşur, aşklarını yaşarlarmış. Zaman geçmiş, savaş gelmiş. Askerlerin yola çıkmasından önceki gece, ayın en parlak olduğu geceymiş. Kız buluşmaya elinde katranla gelmiş. Askerin ay ışığıyla kayaya vuran gölgesini elindeki katranla kaplamış, bir nevi gölgeyi boyamış. Askerin gelemeyeceği gecelerde, bu boyalı kayaya bakarak askeri orada hissedebilecekmiş. Gerçekliği kırmak için, boyamayla yapılmış bir araç. Bildiğimiz anlamıyla, ilk resim. 

Saray ahalisi kızın gölgeye aşkını görmüş, onu daha gerçekçi kılabilmek için, gölgesi kayaya aynı şekilde vuracak bir heyken dilmişler. Gerçekliği daha da kırmak için araç daha. Bildiğimiz anlamıyla heykelcilik. 

Hikayede anlatıların yaşanmış olması pek muhtemel değil. Böyle anlatınca gerçekmiş gibi oluyor değil mi? Edebiyatın gerçeği kırmak için kullanımı?

Gerçekliği kırmak dediğimiz, bir başka gerçekliğin iz düşümü olamaz mı? Evrenimizin sonunun ne zaman ve nasıl geleceğini bilmediğimizi yazının başında bahsettim. Aynı şey başlangıç için de geçerli. Büyük patlamadan önce ne vardı? Mutlak tekillik mi? Peki ondan önce? Zaman ileri doğru olduğu kadar, geriye doğru da sonsuzdur. 

Sonu olmayanın, başlangıcı da yoktur. 

Belki bildiğimiz evrenden önce, defalarca farklı evren deneyimleri yaşandı. Gerçeklik de her deneyimde değişti. İz düşümü dediğimiz, farklı evrenlerin gerçekliğidir. Belki de, hali hazırda var olan paralel evrenlerden düşen parçalar? Konuyu daha da karmaşıklaştırmaya, gelişmiş fiziğin diliyle konuşmaya gerek yok. Söylemek istediklerimi anlamışsınızdır.

Gerçek olduğundan emin olmaya en yakın olduğumuz şey karanlıktır. Başladığımız yere döndük, karanlığa… Peki mutlak karanlığı nerede aramalıyız. Bir ağma ışığı algılayamaz. Bu yüzden onun için her şeyin karanlık olduğunu varsayabiliriz. Beethoven’ın duyamayacağını varsaydığımızda yanıldığımız gibi yanılırız. 

Ters giden tıbbı müdahale sonrası görme yetisini kaybeden bir İngiliz, hayatta en fazla görmek istediği şeyin karanlık olduğunu söylemiş. Yanlış anlamadınız. Hastanın raporuna göre bildiğimiz anlamıyla ışığı algılaması imkansız. Yine de kendisi karanlıkta olmadığını, devamlı dans eden renklerin gözünün önünden gitmediğini söylüyor. Renkler devinim içinde birbirlerine dönüşüyor, şekiller oluşturup dağılıyor, Tekrar farklı bir hikayeyle var olmaya başlıyorlar. 

Bunu siz de yapabilirsiniz. Yorgan altına girip gözlerinizi sıkı sıkı kapatın. Işığın can vermediği renkler gözünüzün önünde dans etmeye başlayacaklar. 

Gerçekliği tanımlamak için en güvenilir duyumuzun görmek olduğundan bahsetmiştik. Bunun en büyük yanılgımız olabileceğinden de. Işığın olmadığı, duyunun çalışmadığı yerde, mağaranın duvarını görüyor olabilir miyiz? 

1969 yılında, kırk yıllık görme engelinin ardından yapılan operasyonla gözleri açılan Maksut Aydoğdu “hayallerimde insanlar, dünya daha güzeldi. Gördüklerimi beğenmedim” demiş. Kendi gerçekliğinden ortak olana düşmek gibi…

Ludwig von Beethoven “bize sağır” olarak bestelenmiş en güzel eserlerden birine imza attı. Peki, gözleri bize kör olan birinin yapacağı resim? Diğer duyu organlarının yardımını kullanarak yapılan, bizim gerçekliğimizin taklidi olacak bir eserden bahsetmiyorum. Kendi gördüklerini resmedebilmesinden bahsediyorum. Başka kimsenin bilmediği, hepimize yabancı, gerçekliğe bizim hiç olamayacağımız kadar yakın. Işığın değil, karanlığın kalbinden çıkan renkler. Hepimizi içine çekecek, etkisini hücrelerimize zerk edecek bir eser. 

Bir gün yapılabilir mi?

10 Aralık 2017 Pazar

Derman


Kapat gözlerini, görme!

Sorun görüntüde değil. Karanlık gözlerimi kapatmasam da sarmış beni. Yine de yumuyorum gözlerimi, daha sıkı, şakaklarıma ağrı saplanıncaya kadar. Derman değil, yine de görüyorum. Sesler tarif ediyor yaşananları, kafamın içinde beliriyor imgeler, en kaliteli televizyondan izlesem bu kadar net göremem.

Homurtular, küfürler, isyan eden çığlıklar, ciğerini patlatırcasına bağıran bebek… Babam, annem, kardeşim… Ailem.

On dört yaşımdayım, ne yapabilirim ki? Haftada bir kaç kere, bazen gün aşırı kafamda yaşananları resmetmekten başka ne yapabilirim? Gözlerimi yumuyorum her seferinde, şakalarıma ağrı saplanana kadar. Derman değil, olmayacak da, biliyorum. Ne yapabilirim ki? On dört yaşımdayım.

Kaç sabah yalvardım anneme, gecelerden kalma göz yaşlarını dökerken o. Alma eve dedim, nerede söndürdüyse mumu, orada çıkarsın marazını. Biz gidelim ya da bundan beteri olsa olsa cehennemin dibidir. Geceden göz yaşı kalsa da, kelime kalmamış. Susar, ne beni ne kendisini teselli edebilecek hayaller bile kurmaz.

Hatırlıyorum, gitmiştik birkaç kez. Annem ve ben. Daha kardeşim doğmadan önce. Hep kısa kalmıştı gidişler, çok uzaklaşamadan dönmüştük, baba evime, eziyethaneme. Babamın tövberi, yetmedikleri yerde üstü kapalı tehditleri, haberlerde çıkan cinayetlerin annemin bilinç altına mesajları.

Gün geçmiyor ki bir kadın cinayeti daha işlenmesin sayın seyirciler.

Neleri var, diyenler. En azından babamın dayağı yokmuş. İçip içip evde maraz çıkarması katlanılabilir bir şey sanki. Saat geçse ve hala dışarıdaysa eğer, olacakları bilmenin gerginliği nedir bilmiyorlar. Sanki işkence sadece vücutla alakalı bir kavram. Tedirginlikle geçen dakika sayımına bir de acaba bu sefer gelmeyecek mi, başına bir şey mi geldi yoksa, endişesi. Yatağın içinde, karanlıkta, sessizce, zaman kavramını yitirerek beklemekten büyük işkence mi var? Beklenen de kurtuluş değil, sadece maraz.

Son gidişimiz, diğerlerine nazaran daha uzundu. On yaşında var yoktum. Annem bir temizlik işi bulmuş, kimseye yük olmama felsefesini hayata geçirmişti. Bir süre dedemin evinde, sonra kendi evimizde kalmıştık. Babam, tövbeler ve tehditler kafi gelmediğinde, uzaklaştırma almasına vesile olacak bir ziyaret gerçekleştirmişti evimize. Hiç bitmemesini dilediğim bir, sayılı günlük bir cezaydı. Gün doldu, babam geldi, sensiz olamam cümleleriyle. “Ayırma beni oğlumdan Aysel! Yaşayamam” Mutfakta içilen kahveler, tüm evi dolduran yeminlerle gelen barışılma riski. Kapı dibinde konuşmalarını dinlediğimi hatırlıyorum, bir de bu dönüşün bir daha gidişi olmayacağını hissettiğimi.

Barele isabet ettirilemeyen anahtarın çıkardığı o tanıdık metal sesle gelen anlık bir rahatlama olur. En azından bir yerlerde kafasında kırmadılar, kazaya belaya uğramadan eve gelebildi, diye düşünülür. Birazdan ölmediğine pişman edecektir. Bir kaç denemede anahtarı deliğe sokar, kapıyı açar. Sonra sert bir kapı çarpma sesi, uyuyor olsa bile insanı uyandırır. Gürültü çıkarmak içinmiş gibi atılan adımların seslerine duvara toslayan beden sesi eklenir. Önce benim odamın kapısını açar, baskın verir gibi. Yetmez, ışığı da açar. Karanlığa alışmış gözlerim yanar. “Uyumadın mı bok soyu” der. Sallana sallana üzerime gelir, kafasını kafama yaklaştırıp yüzüme tükürme sesi çıkarır. Bunu yaptığında yüzüm nemlenir. Annem hemen gelir yanımıza, beni ondan korumaya. “Rahat bırak çocuğu” diye diye çekiştirir babamı. Abartılı el kol hareketleri yapar babam, “sen doldurdun bunu bana” anneme çıkışır. “Al başına çal oğlunu, bana kendi oğlum yeter”

Birkaç yıl önce, o mutfağın kapısında sadece durup dinlemedim. Babam, “erkek çocuğu babasız büyümesin, bak benim babam erkenden öldü, çok çektim baba hasretini, sen bilemezsin” edebiyatına başladığında, nereden geldiğini anlayamadığım bir cesaretle daldım mutfağa. “İstemem ben baba, anne dönmeyelim bu adamın yanına” diye yaygara kopardım. Annem kolları arasına sardı beni, “baban oğlum o senin konuşma böyle” diye iknaya etmeye çalıştı. Bir an şüphe ettim kendimden, sonra babamın gözlerindeki kini gördüm, her sarhoşluğunda tekrar tekrar göreceğim o kini ilk defa o mutfakta gördüm.

Barıştılar. Bir süre gerçekten içmedi babam, düzenli de bir iş tutturdu, biraz rahat yüzü gördük. Sonra kardeşimin müjdesini aldık. Doğdu, oğlandı, babam havalara uçtu. O kadar ki, içmeden kutlamak olmazdı. Üç yıl önceydi, sadece bir gece içindi, kaliteli bir içkiydi. Tüm şişeyi içti ve sonunda “artık oğlum var” dedi. Beni mutfaktaki o anda sildiğini o zaman anladım.

Babam çıkardığı gürültüden uyanmış olan oğluna doğru gider. Annem de odamın ışığını kapatır, sonra babamın peşinden. Nemli suratımı bile silmeden sımsıkı yumarım gözlerimi. Asıl kapanmasını istediğim kulaklarımken.

Babamım şalap şulap öpme seslerine kardeşimin artan yaygarası eklenir. Babam çocuğu kucaklayıp almak ister, annem engel olmaya çalışır. Yakın temas halinde, annem içki kokusuna karımış ucuz parfümün kokusunu alır. “Yine mi” temalı senfonisine başlar. Kızgınlığın, üzüntünün, bıkmışlığın, isyanın, perişanlığın, aldatılmışlığın her melodilerinde çıkar sesi. Bu sırada bırakmıştır babamı, odanın bir köşesinde hem dövünür, hem de ağlar. Çok ağlar.

Babam umursamaz, ayı yavrusunu severken öldürür misali, oğlunun canını yakar. Bir yerde fark edip çocuğu yatağına geri koyar. Anneme döner. Dövmez, sarılır ama bu sarılma en şiddetli yumruktan daha acıdır. Kendince cilveleşme yöntemi bu babamın. Kolları ile saracak kadınını ve teslim alacak. Annem teslim olmaz. Bu sefer başlar babam, pavyon kadınını anlatmaya, “sen de kadın mısın zaten, kurtulucam senden” tiradına.

Hemen hemen her gece, kaçınılmaz döngü bu.

Bu gece değil.

Şakaklarım ağrıyana kadar yumarım gözlerimi, yine de derman olmaz. Sesler gelir kulaklarıma, imgeler belirir kafamda, görüntü akarken, ben anneme yarın sabah söyleyeceklerimi düşünürüm. Annemin tepkisini hatırlar, olmadı çeker giderim derim. Her seferinde inanarak kendime “gideceğim” derim. O zaman kapar uyku beni, alır götürür.

Sabah olur, babam gizli bir mahcubiyetle oturur kahvaltı sofrasına. Bazen daha erken kalkar, markete gideyim diye ister, bazen o tren kaçar, yol parası der, bazen işsizdir, kahve de iki çay içeyim der, bir şeyler yapar ama ne yapar eder, alır annemden para. Bana okul harçlığı, kardeşime mama parası olarak ayrılan para bu. Annemin hanesine yazılmış bir yenilgi daha, bize de aç kalınacak bir gündür.

Bu gece değil.

Kalktım yataktan. On dört yaşımdayım daha… Kurtuluş arıyorum. Kendimi, annemi, kardeşimi kurtarmalıyım. Ailemi, fazlalığından kurtarmalıyım. Çıkıyorum odandan sessizce, dış kapıya yöneliyorum. Gideceğim, on dört yaşımda evden kaçacağım. Üç gün dayanamam sokakta, biliyorum. En iyi ihtimal, polis bulur beni, geri getirir eve, bir süre, sayısı belli olmayan sayılı gün kadar huzur gelir eve. Sonra daha beter olur. Belki ölürüm, annemin canına tak der, kardeşimin babasız da olsa, zor da olsa büyüyeceğini anlar. Onu kurtarabilmek için kurtulur babamdan.

Dış kapıyı açıyorum ama korkuyorum. Adım atacak cesareti bulamıyorum kendimde. Oysa o gün, o mutfağa dalabilmiştim. Bir adıma bakar, bir anlık cesarete bakar her şey. Yenilgi haneme bir sayı daha yazıyorum. Kapıyı kapatıp sessizce odama gidiyorum, yatağa yatıyorum. “Belki anneme bu gece yaşadıklarımı anlatır, babamdan ayrılmazsan kendimi öldürürüm derim yarın” diye düşünürken, uyku beni alıryor.

Bu sabah aynı değil. Ölüm fikri kafamın içini kemiriyor, kemirdikçe evriliyor. Okuldan eve dönerken, çantam normalde olduğundan daha ağır. Yol kenarında buldum, eve kadar taşıdım.

Babam gece evdeydi, ertesi gece de, sonraki gece de. Eve erken geldi, kardeşimle oyun oynadı, bana ilgisiz ama sıradan bir baba gibi davrandı, erkenden uyudu. Tam bir ay, olaysız geçti. Her gece uykuya dalmadan önce, yatağımın altındaki dermanımı düşünerek uyudum. Her gece planımı gözden geçirdim. Her gece, bu gece de o gece değil, belki hiç gelmez diye kendimi avuttum. İçmediği her gece biraz daha az düşünür oldum. Neredeyse unuttum.
Ve sonunda babam saatlice eve gelmedi. Vakti geldiğinde odama çekildim. Yatağa girmeden, kapı eşiğinde bekledim. Zaman neredeyse durdu. Yavaş yavaş aktı ve sonunda annem ışıkları kapatıp, uykusuz gecesine devam etmek için yatağına gitti. Bekledim. Yeterince beklediğimi düşününce, yatağımın altına uzandım. En dip köşede olanı aldım. Daha da yavaş, daha da sessizce odamın kapısını açtım. Sonra dış kapıyı açtım. Adım atacak cesareti bulmakta zorlanmadım. Merdivenlerden aşağı inmedim, birkaç basamak yukarı çıkıp duvar dibine sotelendim.

Endişeyle değil, heyecanla bekledim babamı. Ne kadar geçti farkında değildim, neredeyse uyku beni ele geçirecekti sadece onun farkındaydım. Hatta biraz daldım, teslimiyete çeyrek kala, katımızdaki lamba yandı. Neredeyse bir korku çığlığının eşlik edeceği irkilmeyle kendime geldim. Dermanımı sıkı sıkı tutup kalktım. Sırtımı içine girmek ister gibi duvara yasladım. Nefes dahi almadan, tanıdık, gürültülü adımları dinledim. Yaklaşmalarını bekledim. Lamba zaman aşımına uğrayıp söndü. Bir homurtu duydum. Yakındı. Sonra o metal ses geldi. Dikkat kesildim, karanlığın içindeki insan şeklindeki karaltıya odaklandım. Karanlıkta bir iki kere şansını denedi. Tam ben de kendi şansımı deneyecekken, ban doğru döndü. Şoklanmış gibi kala kaldım. Elini göremediğim bir yere uzattı. Vavienden tık sesi ve lambadan ışık geldi. Göz göze geldik, şoklanma sırası ondaydı.

Sadece on dört yaşımdaydım. O ise hem şaşkın hem de sarhoştu. Dermanı mı, yani yol kenarında bulduğum en sert ve büyük taşı kafasına geçirdim. Tok bir çarpma sesi çıktı. Babam  ah bile diyemedi, biraz inlediyse de ben duymadım. Düşmedi, bayılmadı ama ne olduğunu anlayamayacak kadar sersemledi. İki eliyle acıyan kafasını tutmaya çalıştı. Bir an duraksadım. İkinci darbeden önce, hasmımın çaresizliği merhamet duydum. Vurduğum yer kanamaya başlamıştı. Görmek istemedim. Gözlerimi kapadım. Şakakla… Dermansız gecelerin içime ektiği kin filiz verdi, ikinci darbeyi gözlerim kapalıyken indirdim kafasına. Ayaklarımın dibine serildi bedeni. Gözlerimi açıp eserime baktım. Hiçbir şey hissetmiyordum. Ne korku, ne acı, ne merhamet, ne korku ne de pişmanlık…

Eğilip hala ellerinde tuttuğu anahtarı aldım. Evin kapısını sessizce açtım. Bedeni merdivenlerden aşağı yuvarlayıp eve girdim. Kapıyı yavaşça kapattım ve hemen odama girdim. Taşı aldığım yere, yatağımın altındaki en dip köşeye koydum. Annemin odasına gittim, uyandırıp “apartmandan sesler geldi, babam merdivenlerden düştü” diyecektim. Annemi gözleri açık buldum. Sözleri söyledim, kalkıp bakmaya gitti. Gözlerinden ne olduğunu bilip bilmediğini okuyamadım.

Bu konuda asla konuşmadık.

15 Eylül 2017 Cuma

Gamgee

Sadece Yüzüklerin Efendisi üzerine bir blog açsam, şu ana kadar burada yazdıklarımdan çok daha fazlasını yazabilirdim. Öyle bir eser ki, beş kere okudum ve her seferinde daha önce hiç düşünmediğim şeyleri düşündürdü. Hayranlığımı iyi anlamanız için bir örnek vereyim, ilk defa "ben hikaye kitabı yazabilirim" dediğimde yazdığım iki hikayenin adını bu kitaptan almıştım. (Dört Gözle Beklenen Davet, Geçmişin Gölgesi)

Aslında bir süredir Frodo'nun Fırtına Tepesi'nde Morgul bıçağıyla aldığı yara ve bıçaklanma olayının her sene-i devriyesinde yaranın Frodo'yu hasta etmesiyle ilgili bir şeyler yazacaktım. Erteleye erteleye yazamadım. Kısmet bu geceye dedim, şimdi de karamsar bir şeyler yazmayı canım istemiyor. Başka zamana kalsın. Şimdi size çok dikkat çekmeyen ama fark edildikten sonra insanın içine temel elementi umut olan bir güneş doğuran ayrıntıyı yazacağım. (ne kadar da ben olmayan bir giriş oldu bu)

He kitabı okumayanlara bir uyarı, OKUYUN. 

Şimdi biliyorsunuz Ayrık Vadi'den dokuz kişi, yüzüğü yok etmek göreviyle ayrıldı. Sauron'un dokuz yüzük tayfına karşılık, dokuz kişi... Orta Dünya'nın karanlığın karşısında düşmemesi için umutlar bu dokuzluya bağlandı.

Gandalf. Kendisi arif, orta dünyaya ne zaman geldiği, yaşı başı, gücünün sınırı pek bilinmeyen birisidir. Her kralın masasında yeri hazır, her büyük olayda yeri garanti bir abimizdir. 

İnsanlardan, Aragorn ve Boromir. Bunlardan Aragorn, Numenor soyundan ve İsildur'unvarisi, var olan en büyük insan krallığının tahtının asıl sahibi. Diğeri de o tahtın Vekilharcının oğlu Boromir. İkisi de soylu. 

Elflerden Legolas, Kuyut Orman elflerinin kralı Thranduil'in oğlu Legolas. O da prens yani. 

Cücelerden Gloin oğlu Gimli var. Bu arkadaş herhangi bir tahta aday falan olmasa da, kendi ülkesinde oldukça soylu bir adamın oğlu. 

Ve hobitler. Orta Dünya'nın kimsenin umurunda olmayan kendi halindeki ahalisi. Cücelerden daha ufaklar. Büyük ahaliden ellerinden geldiğince uzak durur, Shire ve çevresinde, kedi ufak hayatlarını yaşarlar. O kadar ki, entler onların varlığından bile haberdar değillerdir. 

Bu ahaliden tam dört kişi var kardeşlikte. 

Aslında Pipin ve Marry aslında gruba Elrond'un iradesi dışında katılıyorlar. Elrond son iki kişi için kendi ahalisinden birilerini düşünürken, Gandalf "yanıma koca koca elf beyleri versen ne olur, Mordor kapılarında orduları dize getirecek değiller, kısmetin nereden geleceği belli olmaz, bu ikisinin gelesi var, bırak bunlar gelsin" mealinde bir konuşma yapar ve ikiliyi gruba dahil eder. Aslında yazdığım ayrıntının ipucu Gandal'ın bu mealdeki konuşmasıdır. 

gözde sanki hafif bir şaşılık mı var?
Şimdi bu dört hobitten, Frodo, Pipin ve Marry kendi ufak ahalileri için önemli soy adları taşıyorlar. Hepsi geniş ve zengin ailelerin çocukları. Sadece Samwise, bir gariban bahçıvanın oğludur. Yani önemsiz görülen hobitlerin arasında dahi önemsiz biridir. 

Gel gör ki, hikayenin gerçek kahramanıdır. 

Kardeşlik dağılırken Frodo'dan ayrılmamayı başaran odur. Issızda kaybolmuşken yükü yüzük olan Frodo'nun dayanağı o olur. Gollum'a karşı gözünü hep açık tutan Sam'dir. Faramir'e bile güvenmez. Shelop hanımı yaralayıp Frodo'yu örümcek maması olmaktan kurtarır. Ki o Shelop, Sauron'un iradesiyle bile içten içe dalga geçebilen bir yaratıktır. Frodo'nun öldüğünü sanınca yüzüğü alıp görevi tamamlamayı kafaya koyar ama kısa süre sonra arkadaşının ölmediğini anlayınca önce onu kurtarmaya koyulur. Ve ve ve... Frodoyu kurtardıktan sonra, yüzüğü takmış olmasına rağmen, çok az bir zorlanmayla Froda'ya geri verebilmiştir. Yüzüğün tarihin de bunun bir eşi benzeri daha yoktur. Bilbo buna en yakınıdır ancak onun bırakışında Gandalf tatlı sert ve birazda korkutucu çabalarının etkisi büyüktür. Son olarak, Sam Frodo'nun pili bittiğinde ondan yüzüğü almak yerine arkadaşını sırtında taşımıştır. 

Anlamayan için özet geçecek olursam, Orta Dünya'yı en önemsiz halkın, sıradan bir bireyi kurtarmıştır. 

Tolkien bunu bağıra bağıra değil, sessiz sedasız, fazla göze batmayacak şekilde yazmıştır. Olayların sonunda, adına şarkılar yazılan Frodo'yu esas kahraman olarak görülürken, okuyucu bilir ki, asıl kahraman Samwise Gamgee'dir. 

Ve bununla böbürlenmez. 

Sam'in başarısını getiren değerlerinden bahsetmeden bitirmeyeyim. Sevgi, sadakat, doğru bildiği yoldan bazen kalın kafalılık olsa da sapmama, zafer için doğru ve güzeli feda etmeme, moralini bozmama, umutsuzluğa kapılmama... Bence Tolkien bize anahtarı vermiş. 

En önemsiz olan halka da olsan, erdemlerinle dünyayı bile kurtarabilirsin.